سالانه به طور متوسط حدود 21000 مورد جدید بیماری تب مالت یا (Brucellosis) در کشور گزارش می شود. این بیماری، یک بیماری باکتریایی است که توسط گونههای مختلف بروسلا ایجاد میشود و عمدتاً گاو، بز، گوسفند، سگ و خوک را آلوده میکند. انسانها عموماً از طریق تماس مستقیم با حیوانات آلوده، خوردن یا آشامیدن محصولات حیوانی غیر پاستوریزه یا استنشاق عوامل موجود در هوا به این بیماری مبتلا می شوند. کودکان، روستائیان و افرادی که حیوانات اهلی نگهداری می کنند بیشتر در معرض آلودگی هستند انتقال از راه جنین نیز امکان پذیر است ( تب مالت مادرزادی ) و آلودگی در دوره های اول حاملگی ممکن است سبب سقط شود.
بروسلوز در تمامی فصول شیوع دارد ولی در بهار و تابستان همزمان با فصل زایش و شیردهی دامها بیشتر دیده میشود. بیماری در مناطق روستایی بیشتر از مناطق شهری میباشد.
آیا تب مالت بیماری واگیر دار است ؟
انتقال تب مالت از انسان به انسان بسیار نادر است و معمولا راه انتقال تب مالت از دام یا محصولات دامی آلوده است. با این حال انتقال از مادر به جنین در بارداری، از طریق شیر مادر، رابطه جنسی و به ندرت خون آلوده گزارش شده است.
تب مالت کشنده است؟
این عفونت اغلب با آنتیبیوتیک قابل درمان است. با این حال، درمان چندین هفته تا چند ماه طول میکشد. و عفونت میتواند دوباره برگردد.
علائم بیماری تب مالت:
- تب
- لرز
- عرق زیاد
- ضعف
- خستگی
- درد مفاصل، عضلات و کمر
- از دست دادن اشتها
- سردرد
علائم تب مالت ممکن است برای هفتهها یا ماهها ناپدید شوند و سپس دوباره برگردند. برخی از افراد به تب مالت طولانیمدت، که مزمن نامیده میشود، مبتلا هستند. آنها سالها، حتی پس از درمان، علائم را دارند. علائم طولانیمدت ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- خستگی
- تب راجعه
- اندوکاردیت (التهاب پوشش داخلی حفره های قلب)
- آرتریت (التهاب مفاصل )
- اسپوندیلیت ( آرتروز استخوانهای ستون فقرات )
- ساکروایلیت ( آرتروز مفاصلی که ستون فقرات و لگن را به هم متصل میکنند )
تب مالت در کودکان:
کودکان معمولا با علائمی مثل تب طولانیمدت، بیحالی، درد اندامها و گاهی ایراد در راه رفتن به پزشک مراجعه میکنند. درد مفاصل و استخوانها، تعریق شبانه و کاهش اشتها شایع است و ممکن است کبد و طحال بزرگ شود. در کودکان تشخیص سریع و انتخاب رژیم دارویی مناسب سن اهمیت زیادی دارد تا از عود و درگیری استخوانی جلوگیری شود.
تب مالت در بزرگسالان:
علائم تب مالت بزرگسالان بستگی به شدت عفونت و وضعیت سلامت عمومی فرد دارد. در بعضی از موارد، عفونت بدون علائم خاصی ایجاد میشود ولی در موارد دیگر ممکن است با علائم شدیدتری همراه باشد. علائم تب مالت در زنان ممکن است اختلال قاعدگی یا درد لگن باشد و علائم تب مالت در مردان شامل التهاب بیضه در کنار سایر علائم است.
از علائم بروسلوز در بزرگسالان میتوان به تب دورهای، خستگی و ضعف، تعریق شبانه، سردرد، کاهش اشتها و علائمی مانند سرفه، تنگی نفس، درد در ناحیه شکم، تغییرات عصبی و اختلالات گوارشی اشاره کرد. اگر درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تپش قلب دارید باید از نظر درگیری قلبی بررسی شوید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص تب مالت، به خصوص در مراحل اولیه، میتواند دشوار باشد. در مراحل اولیه، اغلب مانند بیماریهایی نظیر آنفولانزا به نظر میرسد. اگر در معرض خطر ابتلا به تب مالت هستید و تبی دارید که به سرعت بالا میرود یا طولانی میشود، یا درد عضلانی یا ضعف غیرمعمول دارید، به پزشک مراجعه کنید.
گونه های رایج باکتری بروسلا که باعث تب مالت در ایران میشوند:
- Brucella. melitensis
- Brucella. canis
آزمایش های رایج تب مالت در آزمایشگاه:
- آزمایش سرولوژی (Wright, STA, 2ME)
- آزمایش PCR
- آزمایشwright یا استاندارد آگلوتیناسیون لولهای (STA)
آزمایش رایت لوله ای (Standard Tube Agglutination Test – STA) یک روش سرولوژی برای تشخیص عفونت بروسلا است که در آن آنتی بادی های سرم بیمار و آنتی ژن بروسلا اندازه گیری می کند.
- آزمایش کومبس رایت (Coomb′s Wright)
عمدتاً برای تشخیص بروسلوز مزمن وقتی آزمایشwright )یا استاندارد آگلوتیناسیون لولهای (STA منفی است اما علائم وجود دارد. همچنین در پیگیری عود یا ارزیابی درمان مفید است.
درصورتیکه نتیجه تست wright مثبت شود، 2ME به عنوان تستی مکمل برای تشخیص عفونت فعال و افتراق بروسلوز حاد و مزمن انجام میشود. این آزمایش ایمنونوگلوبولینهای (IgG) G را شناسایی میکند. درصورتیکه تیترحاصل از این آزمایش بالا باشد، نتیجه آزمایش مثبت اعلام شده و بهمعنای عفونت فعال در فرد است. درنهایت تیترهای بالاتر مناطق اندمیک (بومی) بیماری، اهمیت ویژهای داشته و فرد باید هرچه سریعتر درمان را شروع کند.
- آزمایش PCR
این روش با بررسی DNA باکتری بروسلا در خون یا سایر بافتهای بدن انجام میشود. این تست حساسیت بالایی دارد و میتواند حتی مقادیر بسیار کم از باکتری را شناسایی کند. از مزایای PCR میتوان به سرعت بالا و دقت زیاد اشاره کرد.
دوره ی کمون (نهفتگی) این بیماری:
در بسیاری از بیماران علائم خفیف است. بنابراین، ممکن است تشخیص تب مالت داده نشود. دوره کمون بیماری میتواند بسیار متغیر باشد و از ۱ هفته تا ۲ ماه متغیر است، اما معمولاً ۲ تا ۴ هفته است.
پیشگیری از ابتلا به تب مالت:
شایع ترین راه انتقال بروسلوز، مصرف شیر و لبنیات آلوده است، بنابراین تغییر عادات غذایی و سالم سازی غذا بسیار مهم است؛ باکتری بروسلا در اثر حرارت مناسب از بین می رود. اندازه مناسب حرارت دادن شیر به اندازه ای است که پس از رسیدن به نقطه جوش، 3 تا 5 دقیقه بجوشد. پنیر، خامه و سرشیر نیز باید از شیر پاستوریزه شده تهیه شود؛ تمام افرادی که در تماس با دام یا فرآورده های آن هستند(مانند کارگران کشتارگاه ها، قصاب ها، دامداران، دامپزشکان و. . . ) باید از وسایل حفاظت شخصی کامل استفاده کنند. این موارد شامل: لباس کار، پیش بند پلاستیکی، کفش مخصوص، ماسک، دستکش و محافظ چشم می باشد؛ همجنین بعد از تماس با محیط آلوده نیز باید شستشوی صحیح دست ها با آب و صابون انجام شود.
درمان تب مالت:
درمان بروسلوز معمولا با مصرف آنتی بیوتیک هایی که توسط پزشک معالج تجویز می شوند انجام میگیرد.
عوارض بعد از درمان:
برخی بیماران با وجود درمان عفونت، هفتهها تا ماهها دچار خستگی، دردهای مبهم عضلانی و مفصلی یا تعریق شبانه خفیف هستند که به مرور رفع میشود. اگر درمان ناقص بوده باشد یا فرد مجدد با بیماری مواجه شود احتمال عود وجود دارد. علائمی مانند درد کمر پیشرونده، نشانههای عصبی، تنگی نفس یا تب بازگشتی باید فورا بررسی شود تا عفونت پنهان یا عارضه جدید رد شود. توانبخشی تدریجی و بازگشت به فعالیت، بهبود عملکرد را آسان میکند. برخی از عوارض بعد از درمان تب مالت به شرح زیر است:
بعد از درمان تب مالت برخی افراد همچنان با عوارض بیماری درگیر میمانند مانند:
- عوارض گوارشی نظیر تهوع، استفراغ، اسهال یا اختلالات رودهای
- واکنشهای آلرژیک مانند آنافیلاکسی (واکنش آلرژیک شدید)، خارش و تورم
- مشکلات کلیوی مانند ادرار کم، خون در ادرار، درد یا تورم در منطقه کلیه
- عوارض عمومی مانند خستگی، ضعف عمومی، سردرد، افزایش حساسیت به نور، تعریق شبانه و عدم تمرکز
منابع:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/brucellosis
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17886-brucellosis
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/brucellosis/symptoms-causes/syc-20351738